Balinese Tijger - Panthera tigris balica

Foto (bovenste): Deze foto van een gedoodde Balinese tijger kwamen naar boven tussen de papieren van de jager die het doodschoot in 1925. Er is niet veel meer bekend van deze foto. Er is een Publiek Domein verklaring van toepassing op dit werk.

Foto (onderste): Een oude gedoodde mannelijke Balinese tijger. Er is niet meer bekend. Er is een Publiek Domein verklaring van toepassing op dit werk.

De taxonomische verwachtschap van de tijgers uit Zuidoost-Azië is opnieuw onderzocht door J.H. Mazák en C.P. Groves. Exemplaren van vier traditioneel erkende tijger (Panthera tigris) ondersoorten zijn onderzocht met behulp van diverse craniologische methoden. Ze concluderen dat Sumatraanse tijgers (Panthera tigris sumatrae) absoluut (100%) verschillen van de geografisch aangrenzende vorm op het vaste land Panthera tigris corbetti. Daarnaast is de Javaanse tijger ook voor 100% te onderscheiden van de Sumatraanse tijger. Volgens deze wetenschappers moeten deze tijgers daarom worden gezien als twee aparte soorten (Panthera sumatrae en Panthera sondaica) volgens het Phylogenetic Species Concept (PSC). De Balinese tijger wordt dan geclassificeerd als een ondersoort van de Javaanse tijger, Panthera sondaica balica (Mazák en Groves 2006). Echter, voor nu beschouwd The Sixth Extinction Website de Balinese tijger nog als Panthera tigris balica. Dit kan veranderen als er onder wetenschappers overeenstemming over de taxonomie van de tijgers.

De Balinese tijger was de kleinste ondersoort van de tijger Panthera tigris (Linnaeus, 1758). Dit dier woog niet meer dan 100 kg. Het was ongeveer even groot als een luipaard (Panthera pardus) en het was half zo groot als de Siberische tijger (Panthera tigris altaica). De Balinese tijger is, behalve haar grootte, erg vergelijkbaar met de Javaanse ondersoort Panthera tigris sondaica (ook uitgestorven). Beide hebben een dicht patroon van strepen, maar de Balinese tijger is mogelijk een tint donkerder. De Balinese tijger heeft een korte en dichte vacht dat een dieporanje kleur met donkerdere en minder strepen dan de andere tijgerondersoorten. De strepen waren wijd en neigde zich meer te vertakken. Tussen de strepen verschenen soms kleine zwarte stipjes. De licht gekleurde gebieden waren helderwit gekleurd en deze ondersoort had ongewone strepen op de kop. De schedel van de Balinese tijger kan geïdentificeerd worden door verschillen in de tanden en het neusbot, waarmee het zich onderscheidde van de andere ondersoorten.

Deze ondersoort leefde op het Indonesische eiland Bali. De tijgerpopulatie op Bali werd geïsoleerd van die op Java na de laatste ijstijd toen de ondiepe zeestraat Straat Bali de twee eilanden scheidde. Voor zover bekend beperkte het leefgebied van de Balinese tijger zich tot de kustregio van het westelijk gedeelte van het eiland.

Afbeelding: het voormalige leefgebied van de Balinese tijger (in rood). Gemaakt door Peter Maas voor The Sixth Extinction Website. Deze afbeelding is vrijgegeven onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 3.0 licentie.

Doordat Bali een klein eiland is moet de tijgerpopulatie altijd al niet groot geweest zijn. Een snelle toename van de menselijke bevolking en een toenemende vraag naar landbouwgrond leidde tot ontbossing. Dit resulteerde in de vernietiging en fragmentatie van het al kleine leefgebied van de tijger. In het begin van de 20e eeuw overleefden tijgers alleen in het bergachtige en relatief dunbevolkte westelijk deel van het eiland. Hier name de jachtdruk toe naarmate het land geleidelijk toegankelijker werd en veel op Java wonende Europeanen jachtreizen organiseerde naar Bali. Al in het midden van de jaren 30 van de vorige eeuw waren de meeste Balinese tijgers museumexemplaren of jachttrofeeën. Zowel trofeejagers als de locale bevolking droegen nieuwe en meer efficiënte vuurwapens. Tussen de twee wereldoorlogen werd de Balinese tijger volop bejaagd en aan het eind van de Tweede Wereldoorlog was de Balinese tijger waarschijnlijk algeheel verdwenen.

De laatste Balinese tijgers leeft in het noordwestelijke punt van het eiland. Het laatste goed gedocumenteerde exemplaar werd gedood op 27 september 1937 bij Sumbar Kima, West-Bali (Day, 1981). Het was een volwassen tijgerin.

Een exacte datum van uitsterven is niet bekend, omdat tijdens de gehele jaren 40 van de vorige eeuw meldingen werden gemaakt dat tijgers nog steeds op het eiland leefden. Deze meldingen werden gemaakt to inde jaren 50 en kwamen van mensen die als betrouwbaar werden gezien. Eén voorbeeld hiervan komt uit 1952 toen een Nederlandse boswachter (het eiland Bali was destijds onderdeel van de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië) meldde dat hij een Balinese tijger had gezien. Zelfs in de jaren 70 werden nog waarnemingen gemeld. Een mogelijke waarneming werd gedaan in een westelijk reservaat in 1970 en de Balinese boswachter melden een andere in 1972. Ondanks deze positieve berichten is het vrijwel zeker dat de Balinese tijger uitgestorven is en er eigenlijk geen kans meer is op een herontdekking. Het overgebleven bosgebied op Bali is simpelweg niet meer groot genoeg om tijgers van voldoende bescherming en voedsel te voorzien.

De toename van de menselijke populatie samen met de agrarische ontwikkeling en ontbossing op Bali leidde tot het verdwijnen en fragmenteren van het al kleine tijgerleefgebied. De genadeslag voor de Balinese tijger kwam van de overbejaging door Europese kolonisten.

In 1941 is het Bali Barat Nationaal Park opgericht in het leefgebied van de tijger. Een fokprogramma in gevangenschap is ook niet mogelijk, omdat er voor zover bekend geen Balinese tijgers in gevangenschap zijn. (Jackson & Nowell 2008)

Er zijn maar acht schedels, vijf huiden en enkele beenderen van de Balinese tijger bewaard gebleven in wetenschappelijke collecties.
Het Nationaal Natuurhistorisch Museum ‘Naturalis’ in Leiden (Nederland) bezit één huid, één schedel en enkele beenderen van de Balinese tijger. De huid is afkomstig van een jong volwassen dier dat waarschijnlijk gedood is aan het eind van 1933 door een Nederlandse arts die leefde op Java. Het is in het verleden gebruikt als vloerkleed en is behoorlijk versleten en verbleekt.

Het Holotype van de Balinese tijger is aanwezig in het Senckenberg Museum in Franfurt, Duitsland. Haar collectie bevat een huid en een schedel van een subadult (of een jong volwassen) tijgerin dat egschoten is in 1909 door K. Gründler in de Den Pasar regio in Zuid-Bali. (Mazák et al. 1978)

Het Naturkunde-Museum in Stuttgart (Duitsland) heeft twee schedels van volwassen tijgerinnen. Eén is afkomstig uit Medevi (Centraal-Bali) van 4 augustus 1924. De andere komt uit Poeloekan (Centraal-Bali) van 16 september 1926. (Mazák et al. 1978)

Het British Museum (Natural History) in Londen, Verenigd Koninkrijk heefrt twee hiden en drie schedels. Eén huid en schedel komen van een volwassen mannelijke tijger uit Sedang, Noord Centraal Bali. Het museum ontving deze op 1 december 1937. De afkomst van een andere huid en schedel van een volwassen mannelijke tijger is niet geheel bekend daar alleen bekend is dat het afkomstig is uit “Bali-eiland” en werd ontvangen door het museum op 4 maart 1938 samen met de schedel van een volwassen tijgerin uit Prapat Agoeng (West-Bali). (Mazák et al. 1978)

Het Museum Zoologicum Bogoriense in Bogor (Indonesië) heeft één huid en schedel van een volwassen tijgerin dat gedood is bij de kampung (een verzameling woningen die zichtbaar door een omheining bij elkaar horen) van Sumber Kima (West-Bali) op 27 september 1937. (Mazák et al. 1978)

De Balinese tijger was de eerste ondersoort van de tijger dat uitstierf. Helaas zijn er sindsdien nog twee ondersoorten verdwenen, namelijk de Javaanse tijger (Panthera tigris sondaica) en de Kaspische tijger (Panthera tigris virgata). De Zuid-Chinese tijger (Panthera tigris amoyensis) is door de IUCN geclassifceerd als Ernstig Bedreigd (Mogelijk Uitgestorven in het Wild) (IUCN 2010). Sinds het begin van de jaren 1970 toen een Zuid-Chinese tijger in gevangenschap werd gezet heeft geen enkele bioloog of ambtenaar een wilde Zuid-Chinese tijger gezien (Tilson et al. 1997). In 2005 bestond de populatie uit 57 individuen, maar volgens Lou et al. (2008) bestond de wereldwijde populatie Zuid-Chinese tijgers in 2007 uit 72 individuen (Nyhus 2008). Echter, genetisch bewijs dat deze tijgers zich hebben voortgeplant met andere ondersoorten suggereerd dat maar enkele van deze dieren ook daadwerkelijk "pure" Zuid-Chinese tijgers zijn (Guo 2007).

Foto: Sumatraanse tijger (Panthera tigris sumatrae) in Tierpark Berlin, Berlijn, Duitsland. Gefotografeerd door 'Captain Herbert'. Deze afbeelding is vrijgegeven onder de Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Unported licentie.

De vier (mogelijk vijf) over gebleven ondersoorten van de tijger die overleven in het wild zijn de Bengaalse tijger (Panthera tigris tigris), de Siberische tijger (Panthera tigris altaica), de Sumatraanse tijger (Panthera tigris sumatrae) en de Indochinese tijger (Panthera tigris corbetti). In 2004 is een nieuwe ondersoort voorgesteld: de Maleise tijger (Panthera tigris jacksoni) (Luo et al., 2004). Echter, deze mogelijke nieuwe ondersoort van de tijger afkomstig van het Maleise schiereiland is nooit goed beschreven en de taxonomische validiteit is nog steeds onderwerp van discussie (Sunquist & Sunquist 2009). Mazak en Groves (2006) vonden geen duidelijke morfologische verschillen tussen tijgers uit het Maleise schiereiland en tijgers van elders in Indo-China en zien het als een synoniem van Panthera tigris corbetti.

Balinese tijger - Wikipedia

Bali Tiger - Wikipedia, the free encyclopedia

Gou, J. (2007). Year of the tiger. Nature 449: 16–18.

IUCN (2010). IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on 28 August 2010.

Jackson, P. & Nowell, K. (2008). Panthera tigris ssp. balica. In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on 28 August 2010.

Kawanishi, K. & Lynam, T. (2008). Panthera tigris ssp. jacksoni. In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on 27 August 2010.

Luo S., Kim J., Johnson W.E., Walt Jvd, Martenson J, et al. (2004) Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (Panthera tigris). PLoS Biol 2(12): e442.

Mazák J.H., C.P. Groves. (2006). A taxonomic revision of the tigers (Panthera tigris) of Southeast Asia. Mammalian biology 71, 5:268–287. Deutsche Gesellschaft für Säugetierkunde. http://arts.anu.edu.au/grovco/tiger%20SEAsia%20Mazak.pdf 

Mazák J.H., C.P. Groves, J.H. van Bree. (1978). On a skin and skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of Panthera tigris balica (Schwarz, 1912). Zeitschrift für Säugetierkunde 43:108-113.

Nyhus, P. (2008). Panthera tigris ssp. amoyensis. In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on 28 August 2010.

Sunquist, M.E. & Sunquist, F.C. (2009). Family Felidae (Cats). Pp. 54-169 in: Wilson, D.E. & Mittermeier, R.A. eds. (2009). Handbook of the Mammals of the World. Vol. 1. Carnivores. Lynx Edicions, Barcelona.

Tilson, R. et al. 1997. The decline and impending extinction of the South China tiger. Oryx 31:243.